ရိုဟင်ဂျာများသည် “အခြေအနေကြောင့် နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်လာသူများ မဟုတ်ဘဲ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်စေခံထားရသူများ” ဖြစ်ကြောင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ခါလီလူ ရာမန် (Khalilur Rahman) က အာဆီယံဒေသဆိုင်ရာဖိုရမ် တွင် ပြောကြားပြီး ယင်းအကျပ်အတည်းအတွက် ပိုမိုအားကောင်းသည့် ဒေသတွင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော နိုင်ငံရေးဖြေရှင်းချက် လိုအပ်ကြောင်း တောင်းဆိုခဲ့သည်။
မနီလာတွင် ကြာသပတေးနေ့က ပြုလုပ်သည့် ၃၃ ကြိမ်မြောက် အာဆီယံဒေသဆိုင်ရာဖိုရမ် (ARF) ဝန်ကြီးအဆင့်အစည်းအဝေး (33rd ASEAN Regional Forum (ARF) Ministerial Meeting) တွင် မိန့်ခွန်းပြောရာ၌ ခါလီလူ ရာမန် က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သည် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှု၊ နိုင်ငံစုံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် စည်းမျဉ်းအခြေပြု နိုင်ငံတကာစနစ်အပေါ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်နေကြောင်း ပြောသည်။
ထို့အပြင် ၈၁ ကြိမ်မြောက် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံ (81st Session of the United Nations General Assembly) ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးအတွက် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ ကိုယ်စားလှယ်လောင်း (candidature) ကို ထောက်ခံပေးသည့် နိုင်ငံများကို ကျေးဇူးတင်ကြောင်းလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ရိုဟင်ဂျာအရေးသည် နိုင်ငံရေးဖြေရှင်းချက် လိုအပ်ဟု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဆို
ခါလီလူ ရာမန် က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ အတင်းအကျပ်နေရပ်စွန့်ခွာလာသူ ၁.၃ သန်းကျော်ကို ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါး လက်ခံထားရပြီး လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ တာဝန်ကြီးမားစွာ ထမ်းဆောင်နေရကြောင်း ပြောသည်။
“ရိုဟင်ဂျာတွေဟာ အခြေအနေကြောင့် နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်စေခံထားရတာပါ။ ဒါဟာ နိုင်ငံရေးကျရှုံးမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရေးဖြေရှင်းချက် လိုအပ်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။
ရိုဟင်ဂျာများ မိမိတို့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မွေးရပ်မြေသို့ ဆန္ဒအလျောက်၊ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ၊ ဂုဏ်သိက္ခာရှိစွာနှင့် ရေရှည်တည်တံ့စွာ ပြန်နိုင်မည့် အခြေအနေများကို မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဖန်တီးနိုင်ရေးအတွက် အာဆီယံဒေသဆိုင်ရာဖိုရမ် (ARF) အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများက စုပေါင်းထောက်ခံပေးရန်လည်း ၎င်းက တောင်းဆိုခဲ့သည်။
ရိုဟင်ဂျာအကျပ်အတည်းနှင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ရာဇဝတ်မှုများ ဆက်နွှယ်လာဟု ဆို
ရိုဟင်ဂျာအကျပ်အတည်း ကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သည် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် လုံခြုံရေးပြဿနာများကို ပိုမိုရင်ဆိုင်လာရကြောင်း ခါလီလူ ရာမန် က ပြောသည်။
မူးယစ်ဆေးဝါးသယ်ယူမှု၊ လူကုန်ကူးမှုနှင့် လက်နက်ခဲယမ်း တရားမဝင်စီးဆင်းမှုတို့ကို ယင်းပြဿနာများအဖြစ် ၎င်းက ထောက်ပြခဲ့သည်။
ယင်းပြောကြားချက်သည် ရိုဟင်ဂျာအရေးကို လူသားချင်းစာနာမှုအကျပ်အတည်းတစ်ခုတည်းသာမက ဒေသတွင်းနိုင်ငံရေးနှင့် လုံခြုံရေးစိန်ခေါ်မှုတစ်ခုအဖြစ်လည်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က သတ်မှတ်နေကြောင်း ပြသသည်။
ဒေသတွင်းလုံခြုံရေးအတွက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှု အလေးထား
ဒေသတွင်းနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လုံခြုံရေးကိစ္စများကို ဆက်လက်ပြောဆိုရာတွင် ခါလီလူ ရာမန် က ပထဝီနိုင်ငံရေးတင်းမာမှုများကို ကိုင်တွယ်ရန် ဆက်တိုက်ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုနှင့် သံတမန်ရေးသည် အထိရောက်ဆုံးနည်းလမ်းများဖြစ်ကြောင်း ပြောသည်။
ပင်လယ်ရေပိုင်နက်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများတွင် ပါဝင်သည့် နိုင်ငံများအား အမြင့်ဆုံးထိန်းချုပ်မှုထားရန်နှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေကို လေးစားလိုက်နာရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ဥပဒေဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂကွန်ဗင်းရှင်း (United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS) ကို ပင်လယ်ရေးရာအငြင်းပွားမှုများ စီမံဖြေရှင်းရာတွင် အဓိကဥပဒေမူဘောင်အဖြစ် ထောက်ပြခဲ့သည်။
ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် သဘာဝဘေးခံနိုင်ရည် တိုးမြှင့်ရန် တောင်းဆို
ခါလီလူ ရာမန် က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို အထူးထိခိုက်လွယ်သည့် နိုင်ငံများထဲမှ တစ်နိုင်ငံဖြစ်ကြောင်းလည်း ပြောသည်။
အာဆီယံဒေသဆိုင်ရာဖိုရမ် (ARF) ၏ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကယ်ဆယ်ရေးဆိုင်ရာ အစည်းအဝေး (ARF Inter-Sessional Meeting on Disaster Relief) ၏ တွဲဖက်ဥက္ကဋ္ဌ (Co-Chair) အဖြစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သည် ဒေသတွင်းဘေးအန္တရာယ်ခံနိုင်ရည် တိုးမြှင့်ရေးနှင့် ကြိုတင်သတိပေးစနစ်များ (early-warning systems) ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ပိုမိုအားကောင်းရေးကို ဆက်လက်တောင်းဆိုသွားမည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
ဉာဏ်ရည်တု (AI)၊ ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေး (Cybersecurity) နှင့် သတင်းမှားအရေး ဆွေးနွေး
နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက ဉာဏ်ရည်တု (artificial intelligence) ၏ အခွင့်အလမ်းများနှင့် အန္တရာယ်များကိုလည်း ထောက်ပြခဲ့သည်။
ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေး (Cybersecurity) ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် သတင်းမှားပျံ့နှံ့မှုများကို ကိုင်တွယ်ရန် ဒေသတွင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ပိုမိုလိုအပ်ကြောင်း ပြောကြားပြီး နိုင်ငံများ၏ ဖွံ့ဖြိုးရေးအခြေအနေများနှင့် ကိုက်ညီသည့် ဒေသဆိုင်ရာနည်းပညာအုပ်ချုပ်မှုမူဘောင် (regional technology governance framework) တစ်ခု ဖော်ဆောင်နိုင်ရေးကို စူးစမ်းရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။
“ကွဲပြားမှုအပေါ် ဆွေးနွေးမှု” (“Dialogue over division”) ဟု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ရပ်တည်ချက်ပြန်လည်အတည်ပြု
မိန့်ခွန်းနိဂုံးတွင် ခါလီလူ ရာမန် က အပြန်အလှန်လေးစားမှု၊ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုနှင့် မျှဝေဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ် အခြေခံသည့် ဒေသတွင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဆက်လက်ထောက်ခံမည်ဟု ပြောသည်။
“ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က ကွဲပြားမှုထက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုကို၊ အုပ်စုခွဲမှုထက် မိတ်ဖက်ပူးပေါင်းမှုကို အမြဲရွေးချယ်သွားမှာပါ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
ရိုဟင်ဂျာအရေးသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ အရေးအကြီးဆုံး သံတမန်ရေး ဦးစားပေးကိစ္စများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ဆက်ရှိနေပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး အခွင့်အရေးအခြေပြု ဖြေရှင်းချက်ရရှိရေးအတွက် နိုင်ငံတကာနှင့် ဒေသတွင်းပါဝင်ပတ်သက်မှု ပိုမိုတိုးမြှင့်ရန် ဒါကာက ဆက်လက်တောင်းဆိုနေသည်။
