မလေးရှားနိုင်ငံတွင် ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်များကို ပစ်မှတ်ထားသည့် အွန်လိုင်းအမုန်းစကားများနှင့် သတင်းမှားများ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည် စာသင်ကျောင်းအနည်းဆုံး ကိုးကျောင်း ပိတ်ထားရပြီး ကလေးရာပေါင်းများစွာ၏ ပညာသင်ကြားမှု ရပ်တန့်သွားသလို မိသားစုများလည်း လုံခြုံရေးအတွက် စိုးရိမ်ပူပန်နေရကြောင်း လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များနှင့် ပညာရေးကျွမ်းကျင်သူများက ပြောကြားသည်။
Reuters ၏ ဖော်ပြချက်အရ အွန်လိုင်းပေါ်တွင် ရိုဟင်ဂျာများအား ပစ်မှတ်ထားသည့် အမုန်းစကားများနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများ ပျံ့နှံ့လာပြီးနောက် ဒုက္ခသည်စာသင်ကျောင်း အနည်းဆုံး ကိုးကျောင်း ယာယီပိတ်ထားရကြောင်း သိရသည်။
ကျောင်းသွားသည့်လမ်းတွင် ကလေးများ ခြိမ်းခြောက်ခံနေရ
အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ် ရိုဟင်ဂျာမိန်းကလေး နူးရ် (Nur) သည် ဇွန်လမှစ၍ ကျောင်းမတက်နိုင်တော့ဘဲ ကျောင်းသွားရာလမ်းတွင် လူနှစ်ဦး၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။
“ဘာကြောင့် ကျောင်းသွားချင်တာလဲ။ ငါတို့နိုင်ငံကို လာသိမ်းပိုက်ချင်တာလား” ဟု ၎င်းတို့က ပြောဆိုခဲ့ကြောင်း နူးရ်က ဆိုသည်။
ယင်းဖြစ်ရပ်သည် မလေးရှားရှိ ရိုဟင်ဂျာကလေးများ ရင်ဆိုင်နေရသည့် အန္တရာယ်များ၏ ဥပမာတစ်ခုဖြစ်ပြီး မိဘအများအပြားကလည်း လုံခြုံရေးအတွက် စိုးရိမ်ကာ ကလေးများကို အိမ်တွင်သာ ထားရှိနေကြသည်။
“ကလေးတွေဟာ အိမ်အပြင်ထွက်ဖို့တောင် ကြောက်နေကြပါတယ်” ဟု မလေးရှားတွင် ကြီးပြင်းလာသည့် ရိုဟင်ဂျာလူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူ ရှာရီဖာ ရှာကီရာ (Sharifah Shakirah) က ပြောသည်။
“ဒါဟာ တစ်ရက်၊ နှစ်ရက်လောက် ကြောက်စေတဲ့ကိစ္စ မဟုတ်ပါဘူး။ ကလေးတွေအတွက် ရေရှည်စိတ်ဒဏ်ရာကို ဖန်တီးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
COVID-19 နောက်ပိုင်း လူထုသဘောထား ပြောင်းလဲ
မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးလာသည့် ဒုက္ခသည်များကို လက်ခံကူညီသည့် နိုင်ငံအဖြစ် မလေးရှားသည် ကာလရှည်ကြာ ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း COVID-19 ကပ်ရောဂါကာလအတွင်း ဒုက္ခသည်များအပေါ် သတင်းမှားများနှင့် စွပ်စွဲချက်များ ပျံ့နှံ့လာပြီးနောက် လူထုသဘောထား ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။
မလေးရှား ဒုတိယနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Lukanisman Awang Sauni ကလည်း လွှတ်တော်တွင် “ရိုဟင်ဂျာအရေး စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ပြည်သူများ၏ စိုးရိမ်မှုများ မြင့်တက်လာနေကြောင်း” ပြောကြားခဲ့ပြီး လူသားချင်းစာနာထောက်ထားရေးနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးအကြား မျှတမှုရှိရန် လိုအပ်ကြောင်း ဆိုသည်။
ဆိုရှယ်မီဒီယာပေါ်တွင် အမုန်းလှုံ့ဆော်မှု မြင့်တက်
မေလတွင် ရိုဟင်ဂျာအသိုင်းအဝိုင်း၏ ဘာသာရေးအခမ်းအနားဆိုင်ရာ သတင်းများအပြီး Meta နှင့် TikTok အပါအဝင် ဆိုရှယ်မီဒီယာပလက်ဖောင်းများပေါ်တွင် ရိုဟင်ဂျာဆန့်ကျင်သည့် အကြောင်းအရာများ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။
ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်များကို နိုင်ငံမှ ဖယ်ရှားပေးရန် တောင်းဆိုသည့် အွန်လိုင်းလက်မှတ်ကောက်ခံမှုတစ်ခုသည် ဇွန်လတွင် ဖျက်သိမ်းခံရသော်လည်း ယင်းမတိုင်မီ လက်မှတ် ၅ သိန်းနီးပါး စုဆောင်းနိုင်ခဲ့သည်။
အချို့သော အကောင့်များက ရိုဟင်ဂျာများ နေထိုင်သည့်နေရာများကို ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီး အာဏာပိုင်များထံ သတင်းပို့ရန်ပါ တိုက်တွန်းခဲ့ကြောင်း Reuters က တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ပလက်ဖောင်းများ၏ အကြောင်းအရာစိစစ်မှုအပေါ် စိုးရိမ်မှု
လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ Article 19 က ဆိုရှယ်မီဒီယာကုမ္ပဏီများ၏ အမုန်းစကားတားဆီးရေးမူဝါဒများ ရှိနေသော်လည်း အကောင်အထည်ဖော်မှုမှာ မညီမျှကြောင်း ပြောကြားသည်။
ကုဒ်စကားများ၊ ရုပ်ပုံများနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဘာသာစကားအသုံးအနှုန်းများကို အလိုအလျောက်စနစ်များက မဖော်ထုတ်နိုင်သည့်အတွက် အန္တရာယ်ရှိသည့် အကြောင်းအရာများ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့နေကြောင်း အဖွဲ့က သတိပေးထားသည်။
ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR) ကလည်း ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် အွန်လိုင်းအမုန်းစကား၊ သတင်းမှားများနှင့် လူသားမဟုတ်သကဲ့သို့ ဖော်ပြသည့် အကြောင်းအရာများ တိုးလာနေမှုအပေါ် စိုးရိမ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ကလေးများ၏ အနာဂတ်ကို ခြိမ်းခြောက်နေ
ပညာရေးကျွမ်းကျင်သူများက ကျောင်းများပိတ်ထားခြင်းသည် ကလေးများကို လူမှုရေးအထီးကျန်မှု၊ ကလေးလက်ထပ်မှုနှင့် အခြားအန္တရာယ်များ ပိုမိုရင်ဆိုင်ရစေနိုင်ကြောင်း သတိပေးသည်။
လက်ရှိတွင် ရိုဟင်ဂျာစာသင်ကျောင်း အများအပြားမှာ လုံခြုံရေးစိုးရိမ်မှုများနှင့် စည်းမျဉ်းလိုအပ်ချက်များကြောင့် ပိတ်ထားဆဲ သို့မဟုတ် ကန့်သတ်ချက်များဖြင့်သာ လည်ပတ်နေရသည်။
“ကျွန်မ ကျောင်းမသွားနိုင်ရင် ဘာမှသင်ယူနိုင်မှာ မဟုတ်ဘူး၊ အနာဂတ်မှာလည်း တစ်စုံတစ်ယောက် ဖြစ်လာနိုင်မှာ မဟုတ်ဘူး” ဟု နူးရ်က Reuters သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
လူသားချင်းစာနာထောက်ထားရေးအဖွဲ့များက ရိုဟင်ဂျာကလေးများ၏ အနာဂတ်ကို ကာကွယ်ရန် လုံခြုံသော ပညာရေးရရှိခွင့်၊ အွန်လိုင်းအမုန်းစကားတားဆီးရေးနှင့် မလေးရှားအစိုးရ၊ နည်းပညာကုမ္ပဏီများနှင့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု လိုအပ်ကြောင်း တိုက်တွန်းထားသည်။
