ရိုဟင်ဂျာ အကျပ်အတည်း ပြန်လည်ပုံဖော်ခြင်း- ပြိုကွဲနေသော အာဏာ၊ ဥပဒေရေးရာ အကျပ်အတည်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပုံမှန်အခြေအနေ၏ မှားယွင်းသော အယူအဆ

ရိုဟင်ဂျာ အကျပ်အတည်းသည် နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု ပြောင်းလဲခြင်း၊ ရပ်တန့်နေသော နိုင်ငံတကာ တရားစီရင်ရေး ယန္တရားများနှင့် ဒေသတွင်း ပထဝီနိုင်ငံရေး ပြန်လည်တွက်ချက်မှုများဖြင့် ပုံဖော်ထားသော ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော အဆင့်သစ်တစ်ခုသို့ ရောက်ရှိနေပါသည်။

အာရကန် ရိုဟင်ဂျာ အမျိုးသားအဖွဲ့ (ARNO) မှ မကြာသေးမီက မူဝါဒအကျဉ်းချုပ်တွင် နိုင်ငံတကာချဉ်းကပ်မှုများသည် အန္တရာယ်ရှိစွာ ခေတ်နောက်ကျနေဆဲဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ကျိုးပဲ့နေသော လက်တွေ့အခြေအနေများနှင့် ရိုဟင်ဂျာ အသိုက်အဝန်းများအပေါ် စနစ်တကျ အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ ဆက်လက်တည်ရှိနေခြင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် ပျက်ကွက်နေကြောင်း ငြင်းခုံထားသည်။

I. ဥပဒေရေးရာ ဗိသုကာပုံစံ တင်းမာမှု- ICJ၊ ICC နှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု မူဘောင်

နိုင်ငံတကာ တာဝန်ခံမှု ကြိုးပမ်းမှုများ၏ အဓိကအချက်မှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံးတွင် The Gambia vs. Myanmar ၏ လက်ရှိအမှုဖြစ်သည်။ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကွန်ဗင်းရှင်းတွင် အခြေခံထားသော အမှုသည် ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် ကျူးလွန်သော လုပ်ရပ်များအတွက် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ယူမှုကို ခိုင်မာစေရန် ရည်ရွယ်သည်။

ICJ: ပြဋ္ဌာန်းချက်မပါဘဲ ကာကွယ်ခြင်း

တရားရုံးသည် မြန်မာနိုင်ငံအား အောက်ပါတို့ကို လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်သော ယာယီအစီအမံများကို ထုတ်ပြန်ပြီးဖြစ်သည်-

• • • • လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု နောက်ထပ်လုပ်ရပ်များကို ကာကွယ်ရန်
      • အထောက်အထားများကို ထိန်းသိမ်းရန်
      • လိုက်နာမှုဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာ

သို့သော် ARNO နှင့် လွတ်လပ်သော စောင့်ကြည့်သူများက လိုက်နာမှု ဆက်လက်မရှိခြင်းကို ထောက်ပြကြပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်-

• • • • ရိုဟင်ဂျာအသိုင်းအဝိုင်းများအပေါ် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော အကြမ်းဖက်မှု
      • စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများအတွက် ဝင်ရောက်ခွင့် ကန့်သတ်ခံရခြင်း
      • အထောက်အထားများ ဖျက်ဆီးခံရသည်ဟု စွပ်စွဲခံရခြင်း

ICJ လုပ်ငန်းစဉ်သည် ဥပဒေအရ အရေးပါသော်လည်း တိုက်ရိုက်ပြဋ္ဌာန်းသည့် ယန္တရားများ ချို့တဲ့နေပြီး နိုင်ငံတကာ နိုင်ငံရေးဆန္ဒကို အားကိုးနေရသည်။

ICC နှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့် ကြိုးပမ်းမှုများ

နိုင်ငံတကာ ရာဇ၀တ်မှုတရားရုံးတွင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ကြိုးပမ်းမှုများသည် အထူးသဖြင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ အတင်းအကြပ် နှင်ထုတ်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သော ရာဇ၀တ်မှုများအတွက် တစ်ဦးချင်း ရာဇ၀တ်မှုဆိုင်ရာ တာဝန်ယူမှုကို အာရုံစိုက်သည်။

အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံရှိ အမှုများကဲ့သို့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်အောက်ရှိ နောက်ထပ် တရားစွဲဆိုမှုများ—ဥပမာ အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံရှိ အမှုများသည်—တိုးပွားလာသော ဥပဒေဖိအားကို ညွှန်ပြသည်။ သို့သော် ဤယန္တရားများသည် နှေးကွေးနေဆဲဖြစ်ပြီး တရားစီရင်ပိုင်ခွင့် ကန့်သတ်ချက်များနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ လက်တွေ့အခြေအနေများကြောင့် ကန့်သတ်ခံထားရသည်။

ဥပဒေရေးရာ နိဂုံးချုပ်- ဝင်ရောက်ခွင့်မရှိဘဲ တာဝန်ခံမှု

စုပုံလာသော အကျိုးသက်ရောက်မှုမှာ ပြိုကွဲနေသော တာဝန်ခံမှုစနစ်ဖြစ်သည်-

• • • • ခိုင်မာသော ဥပဒေဘောင်များ တည်ရှိနေပါသည်
      • အထောက်အထားများ ဆက်လက်စုပုံနေပါသည်
      • သို့သော် ပြဋ္ဌာန်းချက်သည် မကိုက်ညီဘဲ နိုင်ငံရေးအရ ဆက်စပ်နေဆဲဖြစ်သည်

II။ အာရကန်တပ်မတော်နှင့် လက်တွေ့အုပ်ချုပ်မှု ထွန်းကားလာခြင်း

အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်သော်လည်း အသိအမှတ်ပြုမှုနည်းပါးသော အပြောင်းအလဲများထဲမှတစ်ခုမှာ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် လွှမ်းမိုးသော နယ်မြေအင်အားစုတစ်ခုအဖြစ် အာရကန်တပ်မတော် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။

သူပုန်ထမှုမှ ပထရဆန်သို့

အာရကန်တပ်မတော်သည် ယခုအခါ ရခိုင်ပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းများစွာကို လက်တွေ့ထိန်းချုပ်ထားပြီး အောက်ပါတို့အပါအဝင် ပြိုင်တူအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်များကို လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။

• • • • ဒေသဆိုင်ရာအခွန်ကောက်ခံမှု
      • အရပ်ဘက်အငြင်းပွားမှုယန္တရားများ
      • လုံခြုံရေးအာဏာတည်တံ့ရေး

တစ်ချိန်တည်းမှာပင်၊ မြန်မာစစ်အစိုးရသည် အောက်ပါတို့ကို ထိန်းချုပ်ထားဆဲဖြစ်သည်။

• • • • အဓိကမြို့ပြဗဟိုဌာနများ
      • မဟာဗျူဟာမြောက် အခြေခံအဆောက်အအုံများ
      • စစ်ရေးစင်္ကြံများ

ရိုဟင်ဂျာအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် သက်ရောက်မှုများ

ရိုဟင်ဂျာအရပ်သားများအတွက်၊ ဤအာဏာနှစ်ထပ်ဖွဲ့စည်းပုံသည် အောက်ပါတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်-

• • • • ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးတာဝန်များနှင့်ပတ်သက်သည့် ဥပဒေရေးရာမရေမရာမှုများ
      • လူအများအပြားထံမှ အလွဲသုံးစားပြုမှုများကို ဆက်လက်ထိတွေ့နေရခြင်း
      • သွားလာမှုနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုအပေါ် ပြင်းထန်သောကန့်သတ်ချက်များ

အစီရင်ခံစာများအရ အာရကန်တပ်မတော်ကိုယ်တိုင်သည် အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေပြီး၊ ၎င်းကို စစ်အစိုးရအုပ်ချုပ်မှုအတွက် အခြားရွေးချယ်စရာတစ်ခုအဖြစ်သာ ပုံဖော်ထားသော ဇာတ်လမ်းများကို ရှုပ်ထွေးစေသည်။

အသိအမှတ်ပြုမှုမရှိဘဲ အုပ်ချုပ်မှု

နယ်မြေထိန်းချုပ်မှုရှိသော်လည်း၊ အာရကန်တပ်မတော်သည် နိုင်ငံတကာအသိအမှတ်ပြုမှုမရှိဘဲ၊ အုပ်ချုပ်မှုလစ်ဟာမှုကို ဖန်တီးပေးသည်-

• • • • မည်သည့်သရုပ်ဆောင်မှ အပြည့်အဝဥပဒေအကာအကွယ်မပေးပါ
      • လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာဝင်ရောက်ခွင့်သည် မကိုက်ညီပါ
      • အရပ်ဘက်တာဝန်ခံမှုယန္တရားများသည် အားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် မရှိခြင်း

III။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်-မြန်မာ ပထဝီနိုင်ငံရေး- ဖြေရှင်းချက်မရှိဘဲ ထိန်းချုပ်ခြင်း

ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည် တစ်သန်းကျော်ကို လက်ခံထားသည့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အတွက်၊ ပြောင်းလဲနေသောအခြေအနေသည် ပြင်းထန်သော မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာစိန်ခေါ်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။

နေရပ်ပြန်ရေး အကျပ်အတည်း

မြန်မာသို့ နေရပ်ပြန်ရေး စတင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများသည် အောက်ပါတို့ကြောင့် အကြိမ်ကြိမ် ရပ်တန့်နေခဲ့သည်။

• • • • လုံခြုံရေးအာမခံချက် မရှိခြင်း
      • နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် မရှိခြင်း
      • ဒုက္ခသည်များကြား မယုံကြည်မှု

ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အာဏာပိုင်များ ပြိုကွဲနေခြင်းသည် နှစ်နိုင်ငံ မူဘောင်များကို ပိုမိုရှုပ်ထွေးစေသည်-

• • • • စစ်အစိုးရသည် နယ်မြေအားလုံးတွင် အခြေအနေများကို အာမမခံနိုင်ပါ။
      • နိုင်ငံမဟုတ်သော လှုပ်ရှားသူများသည် တရားဝင်သဘောတူညီချက်များတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိပါ။

လုံခြုံရေးနှင့် ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်မှု

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သည် အောက်ပါတို့နှင့်ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်မှုများ တိုးပွားလာနေပြီး-

• • • • နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မတည်ငြိမ်မှု
      • လူကုန်ကူးမှုကွန်ရက်များ
      • လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်မှု

တစ်ချိန်တည်းမှာပင်၊ ကြာရှည်စွာ နေရပ်စွန့်ခွာရနိုင်ခြေ အန္တရာယ်များ-

• • • • ယိုယွင်းလာသော စခန်းအခြေအနေများအောက်တွင် အစွန်းရောက်မှု
      • အလှူရှင်များ၏ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုနှင့် အကူအညီလျှော့ချမှုများ
      • ပြည်တွင်း လူမှုစီးပွားရေး တင်းမာမှု

မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ အခက်အခဲ

ဒါကာ၏ ရပ်တည်ချက်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခတွင် ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ ရှုပ်ထွေးမှုကို ရှောင်ရှားရင်း နေရပ်ပြန်ရေး ရှာဖွေခြင်းကို ထိန်းချုပ်ရေး မဟာဗျူဟာကို ထင်ဟပ်စေသည်။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ ရေရှည်ဖြေရှင်းချက်များသည် ရှားပါးနေဆဲဖြစ်သည်။

IV. အာဆီယံနှင့် နိုင်ငံတကာတုံ့ပြန်မှု- ကိုယ်လက်အင်္ဂါသေခြင်းနှင့် လက်တွေ့ကျခြင်း

အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း (အာဆီယံ) မှ တုံ့ပြန်မှုသည် ၎င်း၏ ဝင်ရောက်မစွက်ဖက်ရေးမူဖြင့် ဆက်လက်ကန့်သတ်ခံထားရသည်။

အာဆီယံ၏ ကန့်သတ်ချက်များ

အချက်ငါးချက်ပါ သဘောတူညီချက်ရှိသော်လည်း အကောင်အထည်ဖော်မှုမှာ အနည်းငယ်သာရှိသည်-

• • • • အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ကြာရှည်စွာမရှိခြင်း
      • လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ဝင်ရောက်ခွင့် အကန့်အသတ်ရှိခြင်း
      • အဓိက အကျိုးတူပါဝင်သူများကို ဆက်လက်ဖယ်ထုတ်ခြင်း

အာဆီယံ၏ ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှုသည် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ လက်တွေ့အခြေအနေများကို လွှမ်းမိုးရန် အများအားဖြင့် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။

ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် မူဝါဒကွဲပြားခြင်း

နိုင်ငံတကာတုံ့ပြန်မှုများသည် ကွဲပြားနေဆဲဖြစ်သည်-

• • • • အနောက်နိုင်ငံများသည် ပိတ်ဆို့မှုများနှင့် တာဝန်ခံမှုကို အလေးပေးသည်
      • ဒေသဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားသူများသည် တည်ငြိမ်မှုနှင့် ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှုကို ဦးစားပေးသည်
      • လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အေဂျင်စီများသည် ချက်ချင်းသက်သာရာရစေရန် အာရုံစိုက်သည်

ဤကွဲပြားမှုသည် အောက်ပါတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်-

• • • • မြန်မာအာဏာပိုင်များအပေါ် မညီမညာဖိအားပေးခြင်း
      • ညှိနှိုင်းထားသော မဟာဗျူဟာမရှိခြင်း
      • ဥပဒေရေးရာ ကတိကဝတ်များနှင့် လည်ပတ်မှုလုပ်ဆောင်ချက်များအကြား မူဝါဒကွာဟချက်များ

V. ရွေးကောက်ပွဲတရားဝင်မှု၏ မှားယွင်းသောအမြင်

မြန်မာစစ်တပ်၏ အဆိုပြုထားသော ရွေးကောက်ပွဲလုပ်ငန်းစဉ်ကို ၎င်း၏အာဏာပိုင်ကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရန် ကြိုးပမ်းမှုတစ်ခုအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရှုမြင်ကြသည်။

ARNO ၏ အဆိုအရ၊ ရွေးကောက်ပွဲများသည် အောက်ပါတို့အတွက် ရည်ရွယ်၍ ဒီဇိုင်းထုတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်-

• • • • နိုင်ငံရေး ပုံမှန်ဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်ခြင်း
      • နိုင်ငံတကာ၏ စစ်ဆေးမှုကို လျှော့ချခြင်း
      • စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို အရပ်ဘက်အုပ်ချုပ်ရေးအဖြစ် ပြန်လည်ပုံဖော်ခြင်း

သို့သော်၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသူများက ထိုကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းစဉ်များသည်-

• • • • အဓိပ္ပါယ်ရှိသော ဆန့်ကျင်ဘက် ကို ဖယ်ထုတ်ခြင်း
      • ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း
      • ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုကို မဖြေရှင်းပါနှင့်

ထိုကဲ့သို့သော ရွေးကောက်ပွဲများကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းသည် ပြစ်ဒဏ်မှ ကင်းလွတ်ခွင့်နှင့် စနစ်တကျ ဖယ်ထုတ်ခြင်း နှစ်မျိုးလုံးကို တရားဝင်ဖြစ်စေနိုင်သည်။

VI. မူဝါဒလမ်းဆုံ- လက်တွေ့နှင့် နှုတ်အားဖြင့် ပြောဆိုပုံကြား

ARNO ၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုမှ ထွက်ပေါ်လာသော အဓိကတွေ့ရှိချက်မှာ ထင်ရှားသည်-

ရိုဟင်ဂျာအကျပ်အတည်းသည် ဖြေရှင်းခြင်းမဟုတ်ဘဲ တိုးတက်ပြောင်းလဲနေပါသည်။

အရေးကြီးသော မူဝါဒအန္တရာယ်များ

• • • • ရွေးကောက်ပွဲများကို အကူးအပြောင်းတစ်ခုအဖြစ် သဘောထားခြင်း
      • အချိန်မတန်မီ နေရပ်ပြန်ပို့ခြင်းကို မြှင့်တင်ခြင်း
      • လက်တွေ့အုပ်ချုပ်မှုဖွဲ့စည်းပုံများကို လျစ်လျူရှုခြင်း
      • လူ့အခွင့်အရေးအခြေပြု ဖြေရှင်းချက်များနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကူအညီများကို ခွဲထုတ်ခြင်း

ရေရှည်တည်တံ့သော နေရပ်ပြန်ပို့ခြင်းအတွက် အနည်းဆုံးအခြေအနေများ

ယုံကြည်စိတ်ချရသော နေရပ်ပြန်ပို့ခြင်းဆိုင်ရာ မူဘောင်တိုင်းတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ရမည်-

• • • • စေတနာ့ဝန်ထမ်း၊ ဘေးကင်းပြီး ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ နေရပ်ပြန်ခြင်း
      • နိုင်ငံသားဖြစ်မှု ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း
      • လွတ်လပ်စွာ သွားလာခွင့်
      • လွတ်လပ်သော စောင့်ကြည့်ခြင်း
      • လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အပြည့်အဝ ရရှိခြင်း

၎င်းတို့မရှိပါက နေရပ်ပြန်ပို့ခြင်း လုပ်ဆောင်မှုများသည် နေရပ်စွန့်ခွာမှု ပြန်လည်ဖြစ်ပွားစေရန် ကိရိယာများ ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသည်။

နိဂုံးချုပ်- တရားမျှတမှု ရွှေ့ဆိုင်းခြင်း၊ အကျပ်အတည်း အမြစ်တွယ်နေခြင်း

ရိုဟင်ဂျာအကျပ်အတည်းသည် ယခုအခါ အောက်ပါတို့၏ လမ်းဆုံတွင် ရှိနေသည်-

• • • • အတင်းအကြပ် ဆောင်ရွက်ခြင်းမရှိဘဲ တရားဝင် တာဝန်ခံမှု
      • အချုပ်အခြာအာဏာ မပါဘဲ နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု
      • နိုင်ငံရေးအရ ဖြေရှင်းခြင်းမရှိဘဲ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု တုံ့ပြန်မှု

အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ အမျိုးသားအဖွဲ့အစည်း၏ တွေ့ရှိချက်များသည် အရေးကြီးသော အရေးကြီးသော အချက်တစ်ခုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်-
နိုင်ငံတကာမူဝါဒသည် လက်တွေ့အခြေအနေများနှင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းရမည် သို့မဟုတ် ၎င်းဖြေရှင်းရန် ရှာဖွေနေသော အခြေအနေများကို အမြစ်တွယ်စေနိုင်သည်။

မှတ်ပုံတင်ငြင်းပယ်ခြင်းကို ရင်ဆိုင်ခြင်း၊ နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခြင်းနှင့် အပိုင်းပိုင်းကွဲနေသော အုပ်ချုပ်မှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်းမရှိဘဲ တရားမျှတမှုနှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေး၏ အလားအလာသည် ဝေးကွာနေဆဲဖြစ်သည်။