ရိုဟင်ဂျာပြန်လည်ပို့ဆောင်ရေး—အတိတ်အတွေ့အကြုံများကို ပြန်လည်အသုံးချသော်လည်း မြန်မာအရေးနှင့် ဒေသတွင်းတင်းမာမှုများကြား စိန်ခေါ်မှုများတိုးမြင့်

မရင်းနှီးသော ရှုခင်းတစ်ခုတွင် ရင်းနှီးသော မူဝါဒတစ်ခု

၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ သမိုင်းဝင် ရှေ့ပြေးနမူနာများတွင် အခြေခံထားသော ရိုဟင်ဂျာများ ပြန်လည်လက်ခံရေးအပေါ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ ပြန်လည်ကတိကဝတ်သည် ကြီးမားသော ပြောင်းလဲနေသော ပထဝီနိုင်ငံရေးနှင့် လုံခြုံရေးပတ်ဝန်းကျင်ကို ရင်ဆိုင်ရလျက်ရှိသည်။

နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ခါလီလုရ်ရာမန်က မကြာသေးမီက ဒါကာသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ရရှိခဲ့သော အတိတ်အောင်မြင်မှုများအပေါ် အခြေခံ၍ ပြန်လည်လက်ခံရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို လိုက်စားရန် ရည်ရွယ်ထားကြောင်း အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် စောစီးစွာ ပြန်လည်လက်ခံနိုင်စေသည့် ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ အခြေအနေများသည် မရှိတော့ကြောင်း လေ့လာသုံးသပ်သူများက သတိပေးသည်။

၁၉၇၈ နှင့် ၁၉၉၂ ခုနှစ်များအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု နည်းပါးသော နိုင်ငံတော်အာဏာပိုင်များနှင့်မတူဘဲ၊ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံသည် စစ်တပ်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများစွာ အပါအဝင် ယှဉ်ပြိုင်နေသော အာဏာဗဟိုချက်များဖြင့် အလွန်ကွဲပြားနေသည်။

ရခိုင်တပ်မတော်၏ အချက် – အာဏာပွဲစားအသစ်

ဤပြောင်းလဲမှု၏ဗဟိုချက်တွင် ရက္ခိုင့်တပ်မတော် (AA) ရှိပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းများစွာတွင် သိသာထင်ရှားသော နယ်မြေနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ထိန်းချုပ်မှုကို စုစည်းထားသည်။

ရက္ခိုင့်တပ်မတော် (AA) ၏ ကြီးထွားလာသော ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုသည် ပြန်လည်လက်ခံရေး ကြိုးပမ်းမှုများအတွက် ရှုပ်ထွေးသောစိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်-

• • • • ၎င်းသည် မြောက်ပိုင်းရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အပြိုင်အုပ်ချုပ်မှုဖွဲ့စည်းပုံများကို လည်ပတ်သည်။
      • ၎င်းသည် ရိုဟင်ဂျာအသိုင်းအဝိုင်းများကြားတွင် လူဦးရေစစ်ဆေးခြင်းနှင့် စုဆောင်းခြင်းလှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခံထားရသည်။
      • ၎င်းသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအကြား ယခင်နှစ်နိုင်ငံသဘောတူညီချက်များ၏ တရားဝင်ပါတီတစ်ခု မဟုတ်ပါ။

ဤသည်မှာ အရေးကြီးသော လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုဆိုင်ရာ မေးခွန်းတစ်ခုကို ပေါ်ပေါက်စေသည်- ပြန်လာသည့် ရိုဟင်ဂျာများအတွက် ဘေးကင်းရေးနှင့် အခွင့်အရေးများကို မည်သူက အာမခံသနည်း။

ရက္ခိုင့်တပ်မတော် (AA) ကို ချန်လှပ်ထားသော မည်သည့်နေရပ်ပြန်ပို့ရေး မူဘောင်မဆို အဖွဲ့သည် လက်တွေ့အာဏာကို ကျင့်သုံးသည့် မြေပြင်တွင် ထိရောက်မှုမရှိနိုင်ဟု လုံခြုံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူများက ထောက်ပြကြသည်။

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး တင်းမာမှုများ

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအကြား သံတမန်ဆက်ဆံရေးသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ မယုံကြည်မှု၊ နယ်စပ်တင်းမာမှုများနှင့် အကြိမ်ကြိမ် မအောင်မြင်သော နေရပ်ပြန်ပို့ရေးကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ပျက်စီးလွယ်နေဆဲဖြစ်သည်။

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သည် ကော့စ်ဘဇားရှိ စခန်းများတွင် အဓိကအားဖြင့် ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည် တစ်သန်းကျော်ကို ဆက်လက်လက်ခံထားပြီး ဒေသခံအရင်းအမြစ်များ၊ လုံခြုံရေးနှင့် လက်ခံထားသော အသိုင်းအဝိုင်းများအပေါ် ကြီးမားသောဖိအားများ ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။

ဒါကာသည် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးကို အဆက်မပြတ် အလေးပေးခဲ့သော်လည်း၊ တိုးတက်မှုမှာ အောက်ပါတို့ကြောင့် ရပ်တန့်နေခဲ့သည်။

• • • • မြန်မာပြည်တွင်းပဋိပက္ခနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်သော အုပ်ချုပ်မှုမရှိခြင်း
      • ပြန်လာသူများအတွက် အတည်ပြုနိုင်သော အာမခံချက်များ မရှိခြင်း
      • ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် မတည်ငြိမ်မှုဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာများ ဆက်လက်ထွက်ပေါ်နေခြင်း

ရေကြောင်းလုံခြုံရေးဖြစ်ရပ်များနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၏ လှုပ်ရှားမှုများ အပါအဝင် မကြာသေးမီက နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် စိုးရိမ်မှုများသည် ဆက်ဆံရေးကို ပိုမိုရှုပ်ထွေးစေခဲ့သည်။

၁၉၇၈ နှင့် ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှ သင်ခန်းစာများ- သက်ဆိုင်ဆဲလား။

အစိုးရ၏ မဟာဗျူဟာသည် သမိုင်းဝင် ပြန်လည်ပို့ဆောင်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနှစ်ခုကို အဓိကထား အသုံးပြုသည်-

• • • • ၁၉၇၈ ခုနှစ် ဝင်ရောက်လာမှု- ဇီယာအုလ် ရာမန် (Ziaur Rahman) ၏ သမ္မတသက်တမ်း အတွင်း ညှိနှိုင်းပေးခဲ့သော သဘောတူညီချက်အရ ရိုဟင်ဂျာ ၂၀၀,၀၀၀ ခန့် ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခြင်း
      • ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဝင်ရောက်လာမှု- ဝန်ကြီးချုပ် ခါလေဒါ ဇီယာ (Khaleda Zia) လက်ထက်တွင် ဒုက္ခသည် ၂၃၆,၀၀၀ ခန့် ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခြင်း

သို့သော် ကျွမ်းကျင်သူများက အဓိက ကွာခြားချက်များကို မီးမောင်းထိုးပြသည်-

ထိုအချိန်က                                                                                   ယခု
ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုရှိသော မြန်မာနိုင်ငံ                                                           ပြိုကွဲနေသော အာဏာပိုင်

နိုင်ငံတကာ စစ်ဆေးခြင်း အကန့်အသတ်ရှိသည်                                           ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဥပဒေနှင့် လူ့အခွင့်အရေးများကို အာရုံစိုက်မှု အားကောင်းခြင်း

နှစ်နိုင်ငံ သံတမန်ရေး လုံလောက်သည်                                                     နိုင်ငံစုံ ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှု လိုအပ်သည်

“အတိတ်က လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဆိုင်ရာ သင်ခန်းစာတွေကို ပေးစွမ်းပေမယ့် ပုံစံတစ်ခုတော့ မဟုတ်ပါဘူး” ဟု ဒါကာအခြေစိုက် သံတမန်ရေးရာ လေ့လာသုံးသပ်သူတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။

နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့် နေရပ်ပြန်ပို့ခြင်း၏ ကန့်သတ်ချက်များ

နေရပ်ပြန်ပို့ခြင်းသည် ဘေးကင်းလုံခြုံရမည်၊ မိမိဆန္ဒအလျောက်ရှိရမည်၊ ဂုဏ်သိက္ခာရှိရမည်ဟူသော ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ ရပ်တည်ချက်သည် ဒုက္ခသည်ဥပဒေအရ ပြန်ပို့ခြင်းမပြုရေးမူအပါအဝင် နိုင်ငံတကာဥပဒေစံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီပါသည်။

ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုစွပ်စွဲချက်များကို မြန်မာနိုင်ငံက ရင်ဆိုင်နေရသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး (ICJ) တွင် လက်ရှိဖြစ်ပွားနေသောအမှုသည် နေရပ်ပြန်ပို့ခြင်းအလားအလာများကို ပိုမိုရှုပ်ထွေးစေသည်။

ဥပဒေပညာရှင်များက မှတ်ချက်ပြုသည်မှာ-

• • • • ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ အခြေအနေများသည် အနည်းဆုံးဘေးကင်းရေးနှင့် အခွင့်အရေးစံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီရမည်။
      • အတင်းအကျပ် သို့မဟုတ် အချိန်မတန်မီ ပြန်ပို့ခြင်းသည် နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ချိုးဖောက်နိုင်သည်။
      • တာဝန်ခံမှုလုပ်ငန်းစဉ်များသည် အနာဂတ်နေရပ်ပြန်ပို့ခြင်းဆိုင်ရာ မူဘောင်များကို လွှမ်းမိုးနိုင်သည်။

ထို့အပြင် ကုလသမဂ္ဂသည် နေရပ်ပြန်ပို့ခြင်းကို နိုင်ငံသားအခွင့်အရေး၊ လွတ်လပ်စွာသွားလာခွင့်နှင့် ရေရှည်ကာကွယ်မှုအာမခံချက်များနှင့် ချိတ်ဆက်ရမည်ဟု ဆက်လက်အလေးပေးပြောကြားထားသည်။

လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာဖိအားများနှင့် လုံခြုံရေးအန္တရာယ်များ

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံအတွင်း၊ ဒုက္ခသည်များ ကြာရှည်စွာရှိနေခြင်းသည် အလွှာလိုက်စိန်ခေါ်မှုများကို ဖန်တီးပေးနေသည်-

• • • • စခန်းများတွင် ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများ တိုးပွားလာခြင်း
      • လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များမှ အတင်းအကျပ် စုဆောင်းမှုဆိုင်ရာ စွပ်စွဲချက်များလူကုန်ကူးမှုနှင့် အမြတ်ထုတ်ခံရမှုများအတွက် အားနည်းချက်များ တိုးပွားလာခြင်း

ဤပြောင်းလဲမှုများသည် အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် သြဇာလွှမ်းမိုးမှု တိုးချဲ့လာသည်နှင့်အမျှ ဒေသတွင်းလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အတွက်၊ နေရပ်ပြန်ပို့ခြင်းသည် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ဦးစားပေးတစ်ခုမျှသာ မဟုတ်တော့ဘဲ အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ မရှိမဖြစ်လိုအပ်ချက်တစ်ခုအဖြစ် ပိုမိုမြင်လာကြသည်။

ရှေ့ဆက်သွားရမည့်လမ်း- သံတမန်ရေးနှင့် လက်တွေ့ဘဝကြား

ပြန်လည်အတည်ပြုထားသော ကတိကဝတ်များရှိနေသော်လည်း နေရပ်ပြန်ပို့ရန် လမ်းကြောင်းမှာ မသေချာမရေရာဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။

ဝန်ကြီးချုပ် တာရစ် ရာမန်၏ အစိုးရသည် ရှုပ်ထွေးသော ဟန်ချက်ညီမှုလုပ်ဆောင်ချက်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်-

• • • • မြန်မာအပေါ် နိုင်ငံတကာဖိအားကို ထိန်းသိမ်းခြင်း
      • အာရကန်တပ်မတော်ကဲ့သို့သော ပေါ်ထွက်လာသော အာဏာရအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံခြင်း
      • ပြည်တွင်းတင်းမာမှုများကို စီမံခန့်ခွဲနေစဉ် ဒုက္ခသည်ကာကွယ်မှုကို သေချာစေခြင်း

မြန်မာပြည်အတွင်း နိုင်ငံရေးအရ ပြေလည်မှုမရှိဘဲ ရိုဟင်ဂျာအခွင့်အရေးများအတွက် ယုံကြည်စိတ်ချရသော အာမခံချက်များမရှိဘဲ၊ ကြီးမားသော နေရပ်ပြန်ပို့ခြင်းသည် မျှော်လင့်ချက်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ကြောင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသူများက သတိပေးသည်။

နိဂုံးချုပ်

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ ယခင်နေရပ်ပြန်ပို့ခြင်းပုံစံများကို ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် မဟာဗျူဟာသည် အရေးတကြီးဖြစ်မှုနှင့် အကန့်အသတ်နှစ်မျိုးလုံးကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ သမိုင်းက သံတမန်ရေးရာ ရည်ညွှန်းချက်တွေကို ပေးစွမ်းပေမယ့် လက်ရှိအကျပ်အတည်းကို ဇာတ်ကောင်အသစ်တွေ၊ မဖြေရှင်းရသေးတဲ့ တရားရေးတိုက်ပွဲတွေနဲ့ နယ်စပ်တစ်လျှောက်မှာ ပြိုကွဲနေတဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုက ပုံဖော်ထားပါတယ်။

ဒီပြောင်းလဲနေတဲ့ ရှုခင်းမှာ နေရပ်ပြန်ပို့ရေးဟာ နှစ်နိုင်ငံပြဿနာတစ်ခုသာ မဟုတ်တော့ဘဲ ဒေသတွင်းတည်ငြိမ်မှု၊ နိုင်ငံတကာဥပဒေနဲ့ ကမ္ဘာ့အကြာရှည်ဆုံး ဒုက္ခသည်အကျပ်အတည်းတစ်ခုအပေါ် ကမ္ဘာ့အသိုက်အဝန်းရဲ့ ကတိကဝတ်ကို စမ်းသပ်ခြင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။